1st performance (BWV 80a): March 15,1715 - Weimar
2nd performance (BWV 80b): 1728-1731 -   Leipzig
3rd performance (BWV 80): 1735-1740 -   Leipzig

                                                    









ook voor het feest van de reformatie

bwv 79 Gott der Herr,ist Sonn und Schild

 


Een herziene versie van een stuk geschreven rond 1715 in Weimar horen we later in Leipzig en dan ter gelegenheid van de dag van de Reformatie. Het betreft cantate BWV 80 die in die eerdere versie, bedoeld voor een gewone zondag, handelt over de strijd tussen God en de satan. Dit stuk bevat reeds het bekende Lutherkoraal 'Ein feste Burg' en dat maakt het logisch dat Bach, praktisch als altijd, het later hergebruikt voor het feest van de Reformatie. In 1723 doet hij dat in een nogal eenvoudige vorm met een simpel openingskoraal, later wordt het werk opnieuw gearrangeerd en verder uitgebreid en dat is de versie die we nu altijd horen. Een imposant werk is het zeker. Aria's, recitatieven en een duet vinden een plek binnen een raamwerk van twee koralen: een krachtig fugatisch koor wat de goddelijke heerschappij over het universum symboliseert en een sobere harmonisatie van Luther's koraal onderstreept door tumultueuze zestienden vanuit het orkest die de duivels representeren op weg om de zondaars te verteren. 

Het kan niet anders; deze cantate moet op de kerkgangers in Leipzig een overweldigende indruk gemaakt hebben. De woorden en de melodie van het dan al 200 jaar oude Luther-lied, 'Ein feste Burg', is bij hen overbekend. En Bach zorgt ervoor dat die bekende klanken tijdens de hele cantate uit alle hoeken en gaten tevoorschijn komen. Het blijft steeds een verassing op welke manier dat gebeurt en hoe het wordt gecombineerd met Bach’s eigen melodieën en met de tekstfragmenten die aan ‘t oude kerklied zijn toegevoegd. Met name in ‘t openingskoor beleven we als het ware de bouw van een klank-kathedraal vanaf de fundamenten tot aan ‘t dak. Telkens begint één stemgroep (meestal de tenoren) met een thema, dat meteen door anderen wordt overgenomen en verder uitgebouwd. De herkenbare thema’s van ‘t koraal gaan estafette-gewijs langs zes partijen; eerst de vier koorstemmen, dan in hoge ligging bij de hobo’s en tenslotte zeer laag in ‘t orgel. De robuuste en vertrouwen wekkende tekst klinkt in het koor ferm en onwankelbaar. Daarentegen illustreert het orkest met snelle en hectische noten de onvastheid en de verwarring van het dagelijkse leven.

Van deze bekende cantate hoeft de lof nauwelijks gezongen te worden. Vanaf dat monumentale openingskoor tot aan het sublieme duet neemt de grote Bach je mee in een wervelwind van superieure muziek waarin alle vuisten gebald worden om de duivel te lijf te gaan. Deze cantate vond ik altijd één van de mooiste, zo niet de allermooiste. Later is het juist de cantate waar ik het eerst het gevoel krijg wat 'uitgeluisterd ' te zijn, misschien juist omdat hij zo makkelijk in 't gehoor ligt.

Maar als ik hem live hoor op hervormingsdag 2004 in de Westerkerk na een weekend met wat ziekte en misselijkheid dan blijkt; ik ben helemaal niet op uitgeluisterd. Dit is heel erg mooi. Vergelijken wat de mooiste uitvoering is levert per onderdeel een heel verschillend beeld op. Het tempo varieert nogal sterk, Rilling doet het wat dat betreft verkeerd. Bij Harnoncourt is het nadeel opnieuw het wat 'stoterige' zingen maar dan; wat een mooie jongenssopraan horen we hier. Eigenlijk is de mooiste uitvoering die in de Westerkerk. 

In 2010 horen we hem opnieuw in de Westerkerk, zondag, het is de dag na de pro- en contra Wilders demonstraties:


From: "Johan Nieuwkerk" <njohan@xs4all.nl>

To: "Wies Zwart" 

Sent: Saturday, October 30, 2010 3:42 PM

En de demonstratie hier voor de deur is succesvol. Sympathiek.

JJ


Anti Wilders naar ik aanneem?

Met vriendelijke groet,

Wies Zwart


Van:   njohan@xs4all.nl

Onderwerp: BWV 80!

Datum: 31 oktober 2010 21:25:48 GMT+01:00

Zeer anti! Je kon het zien op de buis. En nu ben ik terug uit de kerk. Het was net als elk jaar met hervormingsdag mooi. Pa is gestorven, deze week vijf jaar geleden.

'Blijf mij nabij, wanneer het duister daalt.
De nacht valt in, waarin geen licht meer straalt'


JJ


Ben ik nu voortaan elk jaar zo geroerd op hervormingsdag met een cantate? Ik denk aan Christ Bolders. Die zou genieten van deze kerkdienst. Ik denk aan Robert, die is nu in San Diego. Typisch; de sterfdag van mijn vader weet ik precies, van mijn moeder en mijn broer weet ik dat niet. Pa is voor altijd verbonden aan deze dag. De laatste zondag in oktober. 



Tekst na raadpleging M. v. Egmond/ A. Dürr

 

 

 




Kijk ook even op mijn nieuwe website   Kijk ook even op mijn nieuwe website  nu bwv 118>>