andere cantates voor de achtste zondag voor Pasen (Sexagesimae)

bwv 126 erhalt uns, Herr, bei deinem Wort

bwv 181 leichtgesinnte Flattergeister


Cantate 18 hoort tot de zéér vroege cantates, mogelijk gecomponeerd in 1713 of anders in 1714. Bach is dan nog hoforganist en kamermusicus in Weimar. Recent heeft hij kennisgemaakt met de muziek van Vivaldi en dat blijkt ook wel uit de experimenteerlust, de Italiaanse invloeden in dit werk. Wat hij gebruikt als instrumentarium is uniek; geen hout- of koperblazers, geen violen, alleen vier altviolen en een continuogroep, dat is het. Later (in 1724) zal Bach nog een nieuwe versie maken, dan voegt hij twee blokfluiten toe.


De tekst van BWV 18 is van theoloog Erdmann Neumeister. Het gaat over Lucas 8, de parabel van de zaaier. Jezus vergelijkt Gods woord met zaad dat op een akker valt: soms draagt het rijke vrucht maar vaak ook wordt het vertrapt, of het komt op droge bodem of tussen doornen terecht. Zo leidt ook Gods Woord niet altijd tot resultaat: door toedoen van de duivel, door beproevingen of aardse verlokkingen valt het niet in goede aarde, het geloof blijft achterwege.


Bach begint met een instrumentale sinfonia voor de vier altviolen en continuo. Het stuk wordt gekenmerkt door vele bewegingen omlaag en omhoog. Met grote sprongen of gebroken akkoorden wordt duidelijk waar het in deze cantate om gaat: neervallend zaaigoed, neervallende regen, neervallende sneeuw, opkomend gewas, opkomend geloof. 


Na het bas recitatief (2) is er na al die oudtestamentische strengheid nu plaats voor emoties en expressiviteit als Christus ten tonele gevoerd wordt (3). Dit zeer uitgebreide recitatief is het cruciale deel van de cantate en ongetwijfeld gaan de kerkgangers wat meer rechtop in hun banken zitten bij het aanhoren van wat hier ter sprake komt. Het gaat over de leugens van de satan, over moord, blasfemie, in de muziek horen we dit alles in klanken verbeeld. De zaaier-parabel wordt hierbij op de voet gevolgd. Bach zoekt het experiment en het leidt tot vormen die we nergens anders in zijn cantates aantreffen. Zo worden belangrijke woorden geillustreerd met zeer buitennissige coloraturen. En maar liefst vier maal wordt dit zeer lange recitatief onderbroken door aanroepingen uit de Lutherse litanie; 


‘O hoor ons...’ 


In de enige aria (4) van deze cantate horen we de sopraan die een persoonlijke reactie mag geven. Er is rust, er is zelfvertrouwen dankzij Gods woord en zo kan zij (ook melodisch) een eigen weg gaan zonder gevaar zich te verstrikken in ‘satans netten’ hier hoorbaar aanwezig in de vier unisono spelende strijkers. Uiteindelijk mag het koor namens de gelovigen uit Bach’s tijd maar ook namens de gelovigen van nu  besluiten met een kerklied uit het begin van de reformatie: ‘Durch Adams Fall ist ganz verderbt’



Albert Schweitzer zegt over deze cantate: 


'Die rezitativische Wiedergabe des langen Satzes aus Jesaja 55:10 mit dem die Kantate anhebt, ist eine Meisterleistung ohnegleichen. Auch die Litanei 'Mein Gott, hier wird mein Herze sein' in welche der Chor viermal mit 'Erhör uns lieber Gott' einstimmt, is erstaunlich wirkungsvoll deklamiert'. 


Beter kan het niet geformuleerd worden. Het is inderdaad mooi en dat komt bij Rilling heel goed tot z’n recht. En wat heerlijk als dan na die ultra lange recitatieven uiteindelijk toch weer een aria losbreekt. 








Litanie - Een litanie is een biddend verzoek om hulp of bijstand aan een lange lijst van heiligen of bij een reeks van ziekten of beproevingen die veelal in processie door een voorzanger (hier: de sopraan) worden aangeroepen en door gelovigen (hier: het vierstemmig koor) worden bevestigd of afgesmeekt met een telkens terugkerende formule als ontferm u over ons, verhoor ons of bid voor ons. Ook Luther handhaaft een litanie in zijn liturgische vernieuwingen. 


Erdmann Neumeister - Deze theoloog (1671-1756) geldt wel als de uitvinder van de ‘gemengde cantate' waarin ook recitatieven en aria's voorkomen. In 1714 dicht hij voor Telemann een complete jaargang cantateteksten; ‘Geistliche Poesien mit untermischten Biblischen Sprüchen und Choralen auf alle Sonn- und Fest-Tage durchs gantze Jahr’. Bach doet hier ook zijn voordeel mee.










hierna volgt cantate 182 >>  de cantates de cantates de ca