Het is zomer 1724. Na vier ‘reguliere’ zondagen waarop Bach de eerste vier cantates van zijn jaarlijkse cantatecyclus uitvoert (BWV 20, 2, 7, 135) moet hij nu een additionele feestelijke cantate maken voor de 2e juli, we vieren het feest van de Maria Verkondiging. Daarbij blijft hij wel trouw aan de inmiddels door hem ingezette gewoonte om koraalteksten en -melodien te gebruiken voor zijn nieuwe cantates. Maar toch heeft BWV 10 een aparte plaats in dit geheel, ze vertoont gregoriaanse trekjes. 

Anders dan heden ten dage is de Maria Verkondiging één van de belangrijkste kerkelijke feestdagen, ook in het protestante Duitsland. Die dag herinnert aan het bezoek wat Maria brengt aan haar nicht Elisabeth. In het evangelie van Lucas anticipeert deze ontmoeting tussen de beide zwangere vrouwen op de ontmoeting tussen de Verlosser en zijn voorloper, Jezus en Johannes de Doper. En daarom bedenkt de Franciskaner orde die dit feest introduceert in het midden van de 13e eeuw, dat de Maria Verkondiging in dezelfde periode moet vallen als het feest voor Johannes de Doper, dat vieren we op 24 juni. En zo vormt het Mariafeest uiteindelijk de afsluiting van een kerkelijke feestweek die eindigt op de 2e juli. Is het niet vanzelfsprekend om dan voor deze cantate een tekst te kiezen die toch al op deze feestdag gelezen wordt? Zeker wanneer die tekst ook voorkomt in een bij het publiek bekend lied, een door Maarten Luther vervaardigde duitse vertaling van het Magnificat, het lied voor Maria. De latijnse versie daarvan behoort tot het standaard repertoire van de religieuze muziek (Magnificat anima mea Dominum). Maar die duitse versie is een in die tijd veelvuldig gehoorde melodie, zeker tijdens de Vespers, en ze is gebaseerd op oorspronkelijk gregoriaanse muziek. 

Het eerste deel opent met een qua thema onafhankelijke instrumentale sinfonia met strijkers en hobo's. Het koor valt in met zin voor zin de verschillende onderdelen van Luther's koraal. Bij de eerste strofe horen we de melodie bij de sopranen, de lagere stemmen bewegen vrijelijk in een polyphone stijl, hun thematisch materiaal is geleend van de instrumentale partijen. Bij de tweede strofe verhuist de melodie naar de alten; dit tweede deel is in essentie een herhaling van de eerste maar nu in de subdominant met stempartijen die onderling verwisseld zijn. De terugkeer naar de hoofdtoonsoort wordt bereikt door het invoegen van een vrije koraalpassage in de finale herhaling van de openingssinfonia. 

De beide aria's van de cantate verschillen nogal zowel qua instrumentatie als ook in stijl. In de eerste gebruikt Bach strijkers met daaraan toegevoegd hobo's spelend in een concertante stijl. De tweede aria heeft slechts een begeleiding van de basso continuo waarbij de introducerende ritornello's later steeds terugkeren als "basso quasi ostinato" in de vocale partijen. 

In het duet citeert Bach de gregoriaanse melodie in de instrumentale partijen, hij plaatst ze zo tegenover de vocale partijen. Hij herschrijft dit deel later; als een bewerking voor orgel vind het dan een plaats in de Schübler-koralen. De beide finale delen zijn gezet als simpele vier-stemmige koralen waarbij de gregoriaanse melodie nu weer bij de sopranen terugkeert. 

Maarten noemt deze cantate Bach's 'kleine Magnificat'. Mooi van stemming, wijdingsvol. Het meest mystieke onderdeel van deze cantate noemt hij het duet dat hij dus later voor orgel bewerkt. Het duurt bij mij vrij lang voor ik iets van waardering kan opbrengen voor deze cantate. Zou dat komen omdat het gebaseerd is op gregoriaanse muziek waar bible-belt-types (zoals ik) nu eenmaal niet zo veel affiniteit mee hebben? Mogelijk. Later wordt het dan toch nog mooi maar niet eerder dan na aanschaf van de uitvoering onder Karl Richter. Maar ja, daar treden dan ook zulke grootheden aan als Peter Schreier en Edith Mathis, wat wil je? En die ouderwetse rechttoe rechtaan stijl van Richter werkt natuurlijk geweldig in zo’n donder en bliksemaria als ‘Gewaltige stösst Gott vom Stuhl’. We horen Kurt Moll, bas en we horen ook veel niet mis te verstane continuoklanken. Jawel, het is mooi. 








     ga verder naar cantate 93 >>  de cantates de cantates de cantates de ca